درد ناگهانی و وحشتناک مفصل انگشت؛ نقرس یا آرتروز؟
یکی از رایج‌ترین اشتباهات تشخیصی، قاطی کردن نقرس انگشتان دست با آرتروز است. نقرس حمله‌های ناگهانی، شدید و قرمز-داغ ایجاد می‌کند، در حالی که آرتروز درد تدریجی و مزمن دارد. تشخیص درست این دو، چون درمان کاملاً متفاوت است، حیاتی است.
نقرس چیست و چرا مفصل را هدف می‌گیرد؟
نقرس نتیجه تجمع بلورهای اسید اوریک در مفصل است. وقتی اسید اوریک خون بالا برود (بالای حدود ۷ میلی‌گرم در دسی‌لیتر)، بلورهای سوزنی‌شکل در مفصل رسوب می‌کنند و واکنش التهابی وحشیانه سیستم ایمنی را برمی‌انگیزند؛ دردی که بیماران آن را «بدترین درد عمرم» توصیف می‌کنند.
علائم نقرس در انگشتان دست
- شروع ناگهانی (اغلب نیمه‌شب یا سحر): درد شدید ظرف چند ساعت به اوج می‌رسد
- قرمزی، گرما و براق بودن پوست روی مفصل؛ شبیه عفونت
- حساسیت شدید: حتی ملافه روی انگشت هم دردناک است
- حمله‌های جدا و برگشت‌پذیر: هر حمله چند روز تا دو هفته طول می‌کشد و بین حمله‌ها مفصل کاملاً طبیعی است
- توفوس: در نقرس مزمن و درمان‌نشده، توده‌های سفید سخت زیر پوست مفاصل انگشتان تشکیل می‌شود
نقرس شایع‌ترین محل حمله‌اش شست پاست؛ اما در سالمندان، به‌ویژه خانم‌های یائسه، انگشتان دست محل شایع‌تری می‌شود و به همین دلیل با آرتروز اشتباه می‌شود.
تفاوت نقرس با آرتروز در یک نگاه
- شروع: نقرس ناگهانی طی چند ساعت؛ آرتروز طی ماه‌ها و سال‌ها
- ظاهر مفصل: نقرس قرمز، داغ و براق؛ آرتروز سفت با گره‌های استخوانی و بدون قرمزی شدید
- الگوی درد: نقرس حمله‌ای با فواصل کاملاً بی‌درد؛ آرتروز مداوم با تشدید در فعالیت
- آزمایش خون: نقرس اسید اوریک بالا؛ آرتروز معمولاً طبیعی
برای مقایسه بیشتر، جدول تفاوت بیماری‌های مفصلی دست را ببینید.
موارد تحریک‌کننده حمله نقرس
- گوشت قرمز زیاد، جگر و دل‌ورجه، میگو و صدف‌ها
- الکل (به‌ویژه آبجو)
- نوشابه و نوشیدنی‌های شیرین با شربت ذرت
- کم‌آبی بدن و روزه‌های طولانی
- داروهای ادرارآور (مهم برای افراد با فشار خون!)
- ضربه به مفصل و جراحی
درمان نقرس
کنترل حمله حاد
مسکن‌های ضدالتهاب، کلشیسین یا کورتیکواستروئید (خوراکی یا تزریقی) توسط پزشک انتخاب می‌شوند؛ کمپرس سرد و بالا نگه داشتن دست نیز کمک‌کننده است. راهنمای کمپرس در مقاله آب سرد یا گرم برای آرتروز دست آمده است.
درمان کاهنده اسید اوریک (بلندمدت)
در حمله‌های مکرر، توفوس یا آسیب مفصلی، داروهایی مثل آلوپورینول تجویز می‌شوند که ریشه مشکل را خشک می‌کنند؛ این درمان طولانی‌مدت و زیر نظر پزشک است.
اصلاح تغذیه
کاهش گوشت قرمز و فرآوری‌شده، پرهیز از الکل و نوشابه، مصرف لبنیات کم‌چرب، گیلاس و آلبالو، و نوشیدن آب کافی. راهنمای کامل رژیم مفاصل را در مقاله تغذیه برای آرتروز دست بخوانید.
چه زمانی فوراً به پزشک برویم؟
اگر مفصل قرمز، داغ و فوق‌العاده دردناک است و تب هم دارید، عفونت مفصلی را باید سریع رد کرد؛ این وضعیت فوریت پزشکی است. همچنین حمله‌های مکرر را حتماً برای شروع درمان کاهنده اسید اوریک پیگیری کنید.
سوالات متداول درباره نقرس انگشتان دست
اسید اوریک خونم بالاست ولی درد ندارم؛ درمان لازم است؟
اسید اوریک بالا بدون علامت (هیپراوریسمی) همیشه دارو نمی‌خواهد؛ اصلاح سبک زندگی و پیگیری انجام می‌شود. اما اگر حمله نقرس داشته‌اید، تصمیم درمان دارویی با پزشک است.
آیا نقرس با آرتروز می‌تواند هم‌زمان وجود داشته باشد؟
بله؛ حمله‌های مکرر نقرس به‌مرور به خود مفصل آسیب می‌زنند و آرتروز ثانویه ایجاد می‌کنند. به همین دلیل درمان زودهنگام نقرس، مفاصل را از فرسایش آینده نجات می‌دهد.
آیا گیلاس واقعاً برای نقرس مفید است؟
مطالعات مشاهده‌ای نشان داده‌اند مصرف گیلاس با کاهش خطر حمله نقرس مرتبط است؛ به‌عنوان مکمل سبک زندگی مفید است اما جایگزین دارو در بیماران پرحمله نیست.
نقرس در خانم‌ها متفاوت است؟
بله؛ نقرس در زنان معمولاً بعد از یائسگی شروع می‌شود، اغلب بالای ۶۰ سال است و احتمال درگیری انگشتان دست و توفوس‌ها بیشتر است؛ به همین دلیل اغلب با آرتروز گره‌دار اشتباه می‌شود.